Cúm mùa không chỉ đơn thuần là một cơn cảm lạnh thông thường. Với khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và những biến chứng tiềm ẩn lên phổi, tim mạch, bệnh cúm luôn là mối quan tâm hàng đầu của ngành y tế mỗi khi thời tiết chuyển mùa. Trong khi Y học cổ truyền tập trung vào việc cân bằng cơ thể, thì Y học hiện đại lại đưa ra những phác đồ dựa trên bằng chứng khoa học vững chắc: từ việc sử dụng thuốc kháng virus đặc hiệu, kiểm soát triệu chứng đến các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tối ưu.
Nguyên tắc điều trị
- Bố trí khu vực điều trị riêng giúp ngăn ngừa lây nhiễm.
- Điều trị thuốc kháng vi rút phù hợp.
- Điều trị triệu chứng và bệnh lý nền kết hợp nếu có.
- Theo dõi, phát hiện và xử trí các biểu hiện nặng của bệnh.
- Điều trị hỗ trợ và phục hồi chức năng.
Điều trị cụ thể
- Sử dụng thuốc kháng vi rút cúm mùa
- Sử dụng thuốc kháng vi rút càng sớm càng tốt trong các trường hợp:
- Bệnh nhân nghi ngờ hoặc khẳng định nhiễm cúm nặng.
- Người bệnh cúm mức nhẹ nhưng có kèm theo yếu tố nguy cơ bị cúm nặng.
Lựa chọn thuốc kháng vi rút:
- Oseltamivir là lựa chọn đầu tay nên được sử dụng.
- Nếu không có Oseltamivir, có thể sử dụng thuốc kháng vi rút Baloxavir hoặc Zanamivir,
- Hướng dẫn sử dụng:
| STT | Tên hoạt chất | Đối tượng | Liều dùng | Thời gian | Lưu ý về đối tượng |
| 1 | Oseltamivir – uống | Người lớn | 75mg, 2 lần/ngày | 5 ngày | An toàn với phụ nữ mang thai |
| Trẻ em từ 1 – 12 tuổi | |||||
| ≤ 15kg | 30mg, 2 lần/ngày | 5 ngày | |||
| 15 – 23kg | 45mg, 2 lần/ngày | ||||
| 23 – 40kg | 60mg, 2 lần/ngày | ||||
| > 40kg | 75mg, 2 lần/ngày | ||||
| Trẻ từ 9 – 11 tháng |
3.5mg/kg mỗi liều, 2 lần/ngày | ||||
| Trẻ từ 0 – 8 tháng |
3mg/kg mỗi liều, 2 lần/ngày | ||||
| Trẻ sinh non | |||||
| < 38 tuần | 1mg/kg mỗi liều, 2 lần/ngày | 5 ngày | |||
| 38 – 40 tuần | 1.5mg/kg mỗi liều, 2 lần/ngày | ||||
| > 40 tuần | 1.5mg/kg mỗi liều, 2 lần/ngày | ||||
| 2 | Zanamivir (Hít qua đường mũi/họng) | Người lớn và trẻ nhỏ từ 7 tuổi | 10mg, 2 lần/ngày | Sử dụng cho người bệnh không có bệnh lý nặng về đường hô hấp | |
| 3 | Baloxavir marboxil (Uống) | < 20kg | 2mg/kg | 1 liều duy nhất | Không dùng cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú |
| 20 – 80kg | 40mg | ||||
| > 80kg | 80mg | ||||
Thuốc Oseltamivir có thể dùng đến 10 ngày ở người bệnh cúm nặng và có suy giảm miễn dịch.
Điều trị ngoại trú cho người bệnh cúm mùa nhẹ
Chỉ sử dụng thuốc kháng vi rút cúm cho người bệnh có yếu tố nguy cơ diễn biến nặng.
Điều trị hỗ trợ:
- Sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau (không dùng thuốc hạ sốt giảm đau có chứa Aspirin vì sử dụng Aspririn ở người bệnh cúm có thể dẫn đến hội chứng Reye có nguy cơ đe dọa tính mạng).
- Bù nước và điện giải.
- Đảm bảo dinh dưỡng (đặc biệt trẻ nhỏ và người già).
- Tư vấn theo dõi phát hiện dấu hiệu cúm nặng để tái khám và nhập viện kịp thời.
- Không khuyến cáo sử dụng kháng sinh cho người bệnh nghi ngờ hoặc khẳng định nhiễm cúm nhẹ.
Các liệu pháp điều trị hỗ trợ người bệnh cúm mùa nặng
Điều trị hỗ trợ suy hô hấp: tùy thuộc vào mức độ suy hô hấp và khả năng can thiệp hỗ trợ tại đơn vị để tiến hành các liệu pháp hỗ trợ:
- Liệu pháp oxy: từ oxy gọng đến oxy mask túi tùy theo mức độ giảm oxy máu và đáp ứng của bệnh nhân.
- Thở máy oxy dòng cao (HFNC), thở máy không xâm nhập cho người bệnh không đáp ứng liệu pháp oxy đơn thuần. Lưu ý đánh giá đáp ứng của người bệnh và cân nhắc can thiệp đặt ống nội khí quản để thở máy xâm nhập.
- Thở máy xâm nhập: Khi người bệnh không đáp ứng với thở máy oxy dòng cao, thở máy không xâm nhập; khi người bệnh có chỉ định đặt ống nội khí quản và thở máy khác (có tình trạng sốc, suy đa tạng…).
- Trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể (ECMO): khi người bệnh không đáp ứng với các liệu pháp hồi sức thường quy (theo hướng dẫn quy trình ECMO đã ban hành của Bộ Y tế).
Điều trị các biến chứng khác nếu có… tùy thuộc vào tình trạng tổn thương các cơ quan khác kèm theo.
Sử dụng thuốc kháng sinh:
- Có thể sử dụng kháng sinh theo kinh nghiệm trong trường hợp người bệnh có biểu hiện nghi ngờ hoặc khẳng định nhiễm cúm nặng và/hoặc nghi ngờ bội nhiễm vi khuẩn hoặc nấm.
- Nên lấy các bệnh phẩm phù hợp để nuôi cấy phân lập căn nguyên vi khuẩn trước khi dùng kháng sinh.
- Đánh giá nguy cơ nhiễm vi khuẩn đa kháng và vi khuẩn tụ cầu khi cho kháng sinh.
- Cần đánh giá đáp ứng để điều chỉnh và cân nhắc ngừng kháng sinh sớm khi không cần thiết.
Sử dụng corticoid trên người bệnh cúm mùa:
- Không sử dụng các thuốc corticosteroid thường quy cho người bệnh nhiễm cúm.
- Hội chẩn chuyên khoa trong trường hợp vẫn cần dùng thuốc corticoid và ghi rõ lý do chỉ định.
Điều trị hỗ trợ khác: đảm bảo dinh dưỡng, cân bằng điện giải và điều trị bệnh lý nền cho người bệnh
Điều trị cúm theo Y học hiện đại là một sự phối hợp nhịp nhàng giữa việc dùng thuốc đúng chỉ định và chế độ chăm sóc, phục hồi khoa học. Dù các loại thuốc kháng virus như Oseltamivir đã chứng minh được hiệu quả trong việc rút ngắn thời gian bệnh, nhưng yếu tố tiên quyết vẫn là sự chủ động của người bệnh trong việc phát hiện sớm và nghỉ ngơi hợp lý.
Cần lưu ý rằng, thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus cúm và việc lạm dụng chúng có thể dẫn đến hệ lụy kháng thuốc nguy hiểm.
Tài liệu tham khảo
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo Y học cổ truyền kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại – Bộ Y tế 2025
