Đánh rắm (trung tiện) là một quá trình sinh học bình thường của cơ thể liên quan đến việc giải phóng khí từ hệ tiêu hóa qua đường hậu môn. Mặc dù là hiện tượng sinh lý nhưng đôi khi việc đánh rắm quá nhiều ảnh hưởng rất lớn đến quá trình giao tiếp thậm chí là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe. Cùng DUPOMA di tìm lời giải cho câu hỏi “Đánh rắm nhiều do đâu?”
Tổng quan nguyên nhân
Bản chất của đánh rắm (xì hơi – trung tiện) là quá trình đào thải khí dư ra khỏi ống tiêu hóa (đường ruột). Đây là quá trình sinh học bình thường của cơ thể. Nhưng khi lượng khí dư trong đường ruột tăng lên sẽ dẫn đến hoặc ợ hơi hoặc trung tiện. Tất cả các tình trạng gây đầy chướng bụng đều có thể trở thành yếu tố tác động dẫn đến những bất thường về số lần đánh rắm.
Đầy chướng bụng và đánh rắm nhiều là hậu quả của một số rối loạn liên quan đến việc sản xuất quá nhiều khí, thay đổi quá trình vận chuyển khí hoặc sự nhận biết bất thường về lượng khí trong ruột.
Chưa có con số cụ thể về số lần đánh rắm bao nhiêu là nhiều bất thường. Khoảng trung bình có phạm vi khá rộng từ 3-5 lần cho tới những trường hợp 25 lần/ngày vẫn được coi là bình thường về tần suất.
Tình trạng bất thường về tần suất có thể được coi là sự tăng số lần bất thường trên chính số lần bình thường của cá thể đó hoặc liên tục kèm theo các triệu chứng khác.
Nguyên nhân cụ thể của tình trạng đánh rắm nhiều
1. Nuốt không khí
Khi một người ăn hoặc uống, họ cũng nuốt vào ống tiêu hóa một lượng nhỏ không khí. Oxi và nitơ từ không khí được hấp thụ vào máu từ ruột non. Lượng khí dư thừa tiếp tục hành trình trong ống tiêu hóa, qua trực tràng và cuối cùng ra khỏi cơ thể qua hậu môn.
Nếu lượng không khí nuốt vào nhiều, sẽ tích tụ và làm tăng số lần trung tiện. Tình trạng này có thể gặp ở những người ăn quá nhanh, vừa ăn vừa nói chuyện, nhai kẹo cao su nhiều, sử dụng đồ uống có gas, kumbucha, ăn kẹo mút, đeo răng giả lỏng lẻo…
2. Lượng carbohydrate nạp vào
Nhiều loại thực phẩm chúng ta ăn là carbohydrate, chứa đường phức hợp và cellulose thực vật. Một số carbohydrate này không thể được cơ thể tiêu hóa và hấp thụ và do đó được đưa xuống ruột vào đại tràng, nơi chúng tạo thành phần lớn phân. Chúng được gọi là carbohydrate không hấp thụ được. Những carbohydrate như vậy có thể trải qua quá trình lên men bởi vi khuẩn trong ruột, tạo ra khí sau đó bị giữ lại trong bụng và được đưa ra ngoài dưới dạng hơi qua hậu môn.
Một số ví dụ về các loại thực phẩm phổ biến có thể gây ra loại khí và đầy hơi này bao gồm bông cải xanh, đậu, bắp cải, súp lơ, các loại đậu, đậu lăng, nho khô, mận khô, bơ, hành tây và cải Brussels. Đồ uống có sorbitol (chẳng hạn như các sản phẩm không đường) cũng có thể dẫn đến đầy hơi quá mức.
3. Vi khuẩn đường ruột
Ruột chứa rất nhiều vi khuẩn hỗ trợ tiêu hóa bằng cách lên men một số thành phần thức ăn. Quá trình lên men tạo ra khí như một sản phẩm phụ. Một phần khí được hấp thụ vào máu và được phổi thở ra. Phần còn lại được đẩy dọc theo ruột.
Số lượng vi khuẩn bình thường trong hỗng tràng khoảng 10³–10⁴ CFU/mL và hồi tràng 10⁷–10⁹ CFU/mL, trong khi mật độ vi khuẩn ở đại tràng có thể lên đến 10¹² CFU/mL.
Tăng sinh vi khuẩn ruột non được định nghĩa là tình trạng có trên 10⁵ CFU/mL trong dịch ruột non đoạn gần. Các vi khuẩn được nuôi cấy chủ yếu gồm: Streptococcus, Escherichia coli, Lactobacillus, và Bacteroides.
Sự phát triển quá mức của vi khuẩn đường ruột gây nhiều hệ lụy. Ngoài việc tạo ra lượng khí đường ruột lớn, đầy hơi, tiêu chảy, khó chịu bụng và buồn nôn, tăng sinh vi khuẩn ruột non còn gây kém hấp thu dinh dưỡng, sụt cân và bệnh lý xương chuyển hóa.
4. Các thực phẩm dễ sinh khí
Ngoài các thực phẩm chứa carbohydrate thì nhiều thực phẩm dễ lên men, dễ sinh khí cũng gây ra tình trạng tăng đánh rắm (xì hơi) như trái cây (táo, lê, đào, chuối chín, đu đủ…), các đồ muối chua (kim chi, dưa muối chua, pho mát lâu năm…)
Những thực phẩm gây tăng số lần xì hơi
- Đường, chẳng hạn như glucose (đường ăn), lactose (đường sữa) và fructose (đường trái cây). Lactose là đường tự nhiên trong sữa. Nó cũng được tìm thấy trong các sản phẩm từ sữa, chẳng hạn như phô mai và kem, và các thực phẩm chế biến sẵn như bánh mì, ngũ cốc và nước sốt salad. Nhiều người, đặc biệt là người gốc Phi, người Mỹ bản địa hoặc người châu Á, thường có nồng độ lactase thấp, một loại enzyme cần thiết để tiêu hóa lactose, sau thời thơ ấu. Ngoài ra, khi mọi người già đi, nồng độ enzyme này cũng giảm. Kết quả là, theo thời gian, mọi người có thể bị đầy hơi ngày càng nhiều sau khi ăn thực phẩm có chứa lactose.
- Đậu, bao gồm đậu đen, đậu thận và đậu pinto
- Đồ uống như nước ép táo và sữa
- Các sản phẩm từ sữa, chẳng hạn như pho mát và kem, cũng như thực phẩm có thêm lactose
- Sorbitol là một loại đường tự nhiên có trong trái cây, bao gồm táo, lê, đào và mận khô. Nó cũng được sử dụng làm chất tạo ngọt nhân tạo trong nhiều loại thực phẩm ăn kiêng và kẹo, kẹo cao su không đường.
- Rượu đường thường có trong kẹo và kẹo cao su không đường, bao gồm sorbitol, mannitol và xylitol
- Các loại rau như măng tây, bông cải xanh, bắp cải, cải Brussels, dưa chuột, hành tây và cà rốt
- Ngũ cốc nguyên hạt, bao gồm cám và lúa mì nguyên cám
- Hầu hết tinh bột, bao gồm khoai tây, ngô, mì ống và lúa mì, đều sinh ra khí khi bị phân hủy trong ruột già. Gạo là loại tinh bột duy nhất không sinh ra khí.
Những thực phẩm gây mùi khó chịu
- Măng tây, đậu, bắp cải, hành tây
- Cà phê, sản phẩm từ sữa
- Trứng
- Mận khô
5. Một số bệnh lý có thể gây ra tình trạng đánh rắm liên tục
Những bệnh lý gây nên tình trạng rối loạn vận động ruột hoặc rối loạn chức năng ruột đều có thể tác động đến sự lưu thông và đào thải khí dư trong đường ruột.
- Hội chứng ruột kích thích (IBS) gây ra triệu chứng đầy chương hơi ở khoảng 60% số bệnh nhân. Đặc biệt ở người IBS thể táo bón triệu chứng có thể nặng hơn nhiều so với thể tiêu chảy.
- Không dung nạp lactose: là kết quả của việc thiếu hụt lactase ở tế bào ruột, enzyme thủy phân lactose thành glucose và galactose.
- Bệnh Celiac
- Viêm loét dạ dày – tá tràng, nhiễm khuẩn đường ruột, viêm đại tràng, viêm ruột, trào ngược dạ dày…
- Căng thẳng
- Táo bón
- Một số bệnh về mô liên kết: Hội chứng Ehlers-Danlos, xơ cừng bì, hội chứng Sjögren
Hiểu rõ nguyên nhân gây xì hơi – trung tiện – đánh rắm nhiều giúp chúng ta chủ động chăm sóc hệ tiêu hóa hiệu quả hơn. Khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài, hãy thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng hướng. Giữ lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ sẽ giúp giảm đầy hơi và cải thiện sức khỏe tiêu hóa lâu dài.
