Khi hoa mắt, chóng mặt, cảm thấy trời đất quay cuồng, chóng mặt đến mức buồn nôn nôn mửa, không dám đi lại một mình? Rốt cuộc đây là chuyện như thế nào? Dưới đây sẽ thảo luận về nguyên nhân và phương pháp điều trị gây ra hoa mắt chóng mặt từ góc độ Đông y.
Hoa mắt chóng mặt Đông y gọi là Huyễn vựng
Huyễn vựng là bệnh chứng lấy triệu chứng chủ yếu là tự cảm thấy hoa mắt hoặc nhìn vật xoay tròn dao động.
“Huyễn” chỉ mục huyễn, tức là nhìn vật hoa mắt, mơ hồ không rõ hoặc trước mắt tối sầm
“Vựng” là đầu vựng, tức là cảm thấy bản thân hoặc cảnh vật xung quanh xoay vần không định.
Cả hai xuất hiện đồng thời, gọi chung là “Huyễn vựng”.
Nhẹ thì phát tác ngắn ngủi, nằm ngửa hoặc nhắm mắt nghỉ ngơi chốc lát sẽ thuyên giảm
Nặng thì như ngồi trên thuyền xe, xoay tròn nhấp nhô không định, dẫn đến khó lòng đứng vững, hoặc kèm theo buồn nôn, nôn mửa, sắc mặt trắng bệch, người nghiêm trọng thậm chí hôn đảo (ngất xỉu).
Nguyên nhân gây ra Huyễn vựng
Đông y cho rằng sự phát sinh của huyễn vựng thường có liên quan đến các yếu tố như ưu uất não nộ (lo âu giận dữ), ăn uống không điều độ, khí huyết hư nhược, thận tinh bất túc… Cơ chế phát bệnh là Phong, Hỏa, Đàm, Ứ nhiễu loạn thanh khiếu, hoặc khí huyết hư nhược dẫn đến thanh khiếu mất đi sự nuôi dưỡng.
Vị trí bệnh của đầu vựng chủ yếu ở đầu, việc biện chứng chủ yếu có thể tiến hành phân tích từ hai phương diện Hư và Thực.
- Về phương diện Hư chứng, khí huyết khuy hư, thận tinh bất túc, không thể thượng vinh (nuôi dưỡng ngược lên) đầu khiếu, não mất đi sự nuôi dưỡng thì sẽ xuất hiện đầu vựng.
- Về phương diện Thực chứng, tà khí nghịch lên trên, bế trở đầu khiếu, cũng sẽ xuất hiện đầu vựng. Trong đó các tà khí chủ yếu bao gồm Can dương, Can hỏa thượng nghịch, đàm trọc mông khiếu (đàm đục che lấp) và ứ huyết trở khiếu.
Về phương diện triệu chứng:
- Chứng Khí huyết bất túc: Thường thấy đầu vựng tăng nặng khi lao lụy (mệt mỏi), kèm theo triệu chứng thần mệt sức yếu.
- Chứng Thận tinh bất túc: Thường kèm theo các triệu chứng thắt lưng đầu gối đau mỏi, hay quên.
- Chứng Can dương thượng kháng: Thường kèm đau đầu, nôn nóng dễ giận…, đầu vựng tăng nặng khi tức giận.
- Chứng Đàm trọc mông khiếu: Thường thấy đầu vựng như bị che phủ, kèm theo rêu lưỡi trắng dính.
- Chứng Ứ huyết trở khiếu: Thường thấy sau ngoại thương hoặc bệnh lâu ngày, thường kèm theo rêu lưỡi có vết ứ hoặc điểm ứ.
Đông y điều trị Hoa mắt chóng mặt
- Thuốc Đông y đường uống: Dưới sự chỉ đạo của lý luận biện chứng luận trị Đông y, biện phân âm dương hư thực, chia rõ tiêu bản hoãn cấp (ngọn – gốc, gấp – thong thả), áp dụng các pháp như bình can, thanh nhiệt, hóa đàm… để trị cái “ngọn”; dùng các pháp bổ ích khí huyết, tư bổ can thận… để trị cái “gốc”. Như huyễn vựng loại Đàm thấp trung trở, đa phần biểu hiện là huyễn vựng kèm đầu nặng hôn mông, ngực đầy buồn nôn, ăn ít thích nằm, cơ chế phát bệnh là đàm trọc trung trở, thanh dương không thăng, do đó có thể chọn dùng Bán hạ Bạch truật Thiên ma thang gia giảm để táo thấp hóa đàm, kiện tỳ hòa vị.
- Điều trị bằng ngải cứu: Cứu các huyệt vị như Phong trì, Phong phủ, Đại chùy, Bách hội, Túc tam lý, Tam âm giao, Quan nguyên, Khí hải…, có thể bổ ích can thận, cường thân kiện thể, đều có thể đóng vai trò phòng ngừa huyễn vựng tái phát.
- Dán áp hạt đậu tai (Nhĩ huyệt áp đậu): Lựa chọn các huyệt tai như Tâm, Can, Tai trong, Chẩm, Thần môn, Giao cảm… là dùng hạt Vương bất lưu hành dán lên huyệt vị tương ứng trên tai, thông qua các thủ pháp ấn, nhéo, xoa… tạo ra cảm giác tê, chướng, đau, đóng vai trò thông kinh hoạt lạc, điều tiết khí huyết, cải thiện triệu chứng huyễn vựng.
- Đắp thuốc huyệt vị: Đắp thuốc huyệt vị là đem bột thuốc Đông y tự chế thông qua chất điều hòa trộn thành dạng cao, đắp thuốc lên bộ phận đặc định hoặc huyệt vị của cơ thể người, là phương pháp điều trị bệnh thông qua tác dụng hiệp đồng của thuốc và kinh lạc huyệt vị. Dựa trên các thể biện chứng khác nhau, lựa chọn thuốc và huyệt vị tương ứng, thông qua tác dụng kép của chúng để đạt mục đích phòng trị huyễn vựng.
- Túi chườm nóng thuốc Đông y (Nhiệt yểm bao): Là đặt túi thuốc đã được làm nóng lên các huyệt vị Đại chùy, Phong trì, Phong phủ. Thông qua nhiệt lực hoặc hơi nước khiến mao mạch cục bộ giãn nở, lưu lượng máu tăng tốc, thúc đẩy các ion trong thuốc Đông y thẩm thấu vào huyệt vị vùng cổ, vùng đầu của bệnh nhân, lợi dụng tính ấm nóng của nó để đạt được tác dụng ôn kinh thông lạc, điều hòa khí huyết, khu hàn tiêu viêm, giảm đau, tiêu trừ mệt mỏi.
- Massage huyệt vị bằng gậy thuốc: Sử dụng gậy thuốc đặc chế chấm một lượng thuốc có tác dụng hoạt huyết hóa ứ, thư cân thông lạc làm dung môi, tiến hành massage tại các huyệt vị đặc định vùng đầu, mặt và tay của bệnh nhân như Thái dương, Đầu duy, Thượng tinh, Tứ thần thông, Bách hội, Suất cốc, Tứ bạch, Thừa khấp, Đồng tử liêu, Tình minh, Hợp cốc… thông qua kích thích huyệt vị, thúc đẩy tuần hoàn máu cục bộ, giải tỏa căng cơ để đạt mục đích điều trị huyễn vựng.
- Cạo gió vùng đầu + cổ vai: Dưới sự chỉ đạo của lý luận kinh lạc du huyệt Đông y, sử dụng dụng cụ có cạnh tù nhẵn, cạo theo cùng một hướng trên các kinh lạc và huyệt vị tương ứng vùng đầu và cổ của bệnh nhân, để đạt được việc sơ thông kinh lạc, hoạt huyết hóa ứ, điều chỉnh cân bằng âm dương và chức năng tạng phủ. Đầu là “chư dương chi hội” (nơi hội tụ của các kinh dương), não là “nguyên thần chi phủ” (nơi ở của nguyên thần), tất cả các kinh dương của cơ thể người đều đi lên vùng đầu. Khi những kinh mạch này biểu hiện ra vấn đề, chúng ta sử dụng dụng cụ cạo gió cạo vuốt vùng đầu, có thể điều trị trúng đích các vấn đề mà các kinh mạch trên biểu hiện. Cổ vai là một “đường sinh mệnh”, là bản lề tiếp nhận khí huyết và kinh lạc, các kinh lạc quan trọng của cơ thể người như Đốc mạch, kinh Bàng quang, kinh Đởm… đều đi qua vùng cổ vai, hai động mạch lớn vùng cổ là kênh dẫn chính cung cấp khí huyết lên đầu, cạo gió ở vùng cổ vai có thể làm giảm đầu vựng.
- Điều trị châm chích (Châm cứu): Châm cứu dưới sự chỉ đạo của học thuyết kinh lạc, thông qua phương thức châm chích kích thích các huyệt vị đặc định, có thể sơ thông kinh lạc, điều hòa âm dương, điều tiết khí huyết, phù chính khu tà, cải thiện huyễn vựng.
Phòng ngừa
- Duy trì tâm trạng vui vẻ, phòng trị thất tình nội thương; học cách tự kiểm soát cảm xúc, chú ý kết hợp làm việc và nghỉ ngơi, tập luyện thể dục thích hợp; ăn uống thanh đạm có chừng mực, chọn chế độ ăn thanh đạm, giàu vitamin, giàu canxi, ít chất béo, ít cholesterol, ít muối, phòng tránh ăn uống vô độ.
- Thời tiết lạnh khi ra ngoài chú ý giữ ấm vùng cổ để tránh vùng cổ bị lạnh, bị gió.
- Huyễn vựng của người trẻ tuổi đa phần có liên quan đến các yếu tố như làm việc học tập cúi đầu thời gian dài, thức khuya, thiếu vận động… ngày thường nên chú ý tư thế làm việc học tập, sau khi làm việc cúi đầu thời gian dài nên vận động vùng cổ thích hợp, khi ngủ chọn gối có độ cao phù hợp.
- Huyễn vựng của người trung và cao tuổi đa phần liên quan đến các yếu tố thần kinh, tim mạch, sau khi xuất hiện huyễn vựng nên đi khám kịp thời, đặc biệt là người trung cao tuổi bị huyễn vựng tái phát nhiều lần, nên cảnh giác sự phát sinh của trúng phong (đột quỵ), hoàn thiện kiểm tra một cách tích cực, tích cực điều trị bệnh nguyên phát. Ngày thường nên chú ý tránh thay đổi tư thế và vận động đầu cổ đột ngột, kịch liệt, chẳng hạn như đột ngột bật dậy khi đi vệ sinh vào ban đêm.
Chóng mặt, hoa mắt không chỉ là một cảm giác khó chịu nhất thời mà còn là “tiếng chuông” cảnh báo về sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Với kho tàng lý luận tinh túy và các phương pháp điều trị đa dạng từ dùng thuốc đến không dùng thuốc, Đông y không chỉ giúp dập tắt các triệu chứng “xoay vần” trước mắt mà còn bồi bổ gốc rễ, giúp thân tâm trở lại trạng thái thái hòa. Hãy lắng nghe cơ thể mình nhiều hơn, điều chỉnh lối sống từ những điều nhỏ nhất và đừng ngần ngại tìm đến sự hỗ trợ của y học cổ truyền để giữ cho tinh thần luôn tỉnh táo, bước chân luôn vững vàng.
