Hồng sâm đã từ lâu là một trong các vị thuốc có tính ứng dụng cao phục hồi thể sức khỏe. Tuy nhiên, giữa “mê hồn trận” các loại nhân sâm, hồng sâm, sâm Cao Ly hay sâm Mỹ (Tây dương sâm), người tiêu dùng thường rơi vào trạng thái bối rối: Liệu hồng sâm có thực sự tốt hơn sâm tươi? Ai là người nên dùng và cách chế biến nào mới giúp giữ trọn vẹn tinh túy của loại dược liệu quý này? DUPOMA sẽ cùng bạn phân tích chi tiết để tìm lời giải cho các câu hỏi này.
Bản chất của Hồng sâm
Nhân sâm là rễ khô của loài thực vật thuộc họ Ngũ gia bì. Đây là vị thuốc truyền thống nổi tiếng bậc nhất và đắt đỏ trong y học cổ truyền. Vị ngọt xen lẫn chút đắng, quy vào kinh tâm, tỳ, phế. Lần đầu tiên được ghi chép trong Thần Nông Bản Thảo Kinh, được liệt vào hàng thượng phẩm với công hiệu “dùng lâu nhẹ mình, kéo dài tuổi thọ”.
Quá trình chế biến nhân sâm tạo ra sự chuyển hóa của các saponin thứ cấp và các phản ứng hóa học khác, do đó tỷ lệ tương đối của các thành phần hóa học trong quá trình chuyển đổi thay đổi, giúp hoạt tính của thuốc được tăng cường hoặc tạo ra các thành phần hoạt tính mới. Đại diện tiêu biểu nhất chính là hồng sâm.
- Tây dương sâm (sâm Hoa Kỳ): Còn gọi là Dương sâm, là rễ khô của cây sâm vùng Tây Đô, mọc ở vùng núi và rừng hoang dã Bắc Mỹ, hiện nay Trung Quốc cũng đã có trồng nhân tạo.
- Cao Ly sâm (sâm Triều Tiên): Được đặt tên như vậy vì thời cổ đại sâm này được sản xuất tại vùng Cao Ly thuộc Trung Quốc, sau đó được đưa vào Triều Tiên. Hiện nay, Cao Ly sâm chủ yếu được sản xuất ở phần phía bắc của Bán đảo Triều Tiên. Trên thị trường dược liệu Trung Quốc hiện nay, sâm Cao Ly đa số là loại hồng sâm được làm từ nhân sâm.
- Nhân sâm: Là rễ khô của cây nhân sâm, một loại thảo mộc sống lâu năm, sinh trưởng tại vùng Đông Bắc Trung Quốc. Hiện nay, loại bán trên thị trường đa số là sâm trồng tại vườn.
- Nhân sâm sau khi phơi khô hoặc sấy khô được gọi là Sâm sống (Sinh phơi sâm).
- Nếu châm vài lỗ nhỏ trên rễ sâm tươi, ngâm với nước đường rồi làm khô thì gọi là Đường sâm.
- Nhân sâm được hấp cách thủy ở nhiệt độ cao trong hai giờ cho đến khi chín hoàn toàn, sau khi làm khô sẽ trở thành Hồng sâm.
Vì vậy, hồng sâm không phải là một giống sâm khác, thực tế nó được làm từ nhân sâm thông qua các công đoạn: ngâm rửa, hấp, phơi, sấy… Hồng sâm sau khi khô có màu đỏ, mùi nồng và có rất nhiều công hiệu.
Công dụng của Hồng sâm
Trước hết, hồng sâm có thể làm tăng huyết áp thấp nhưng cũng có thể giúp giảm huyết áp cao, đóng vai trò điều tiết hai chiều đối với huyết áp, từ đó giúp cơ thể duy trì sự cân bằng huyết áp.
Ngoài ra, hồng sâm có tính ấm, vị ngọt, có thể thúc đẩy sự vận hành bình thường của quá trình trao đổi chất và chức năng nội tạng; cải thiện lưu thông máu để dưỡng âm và dưỡng huyết. Đặc biệt đối với phụ nữ, nó giúp điều tiết nội tiết tố, giảm tình trạng thiếu hụt khí huyết và chân tay lạnh rất hiệu quả.
Hồng sâm cũng có thể cải thiện khả năng miễn dịch, tăng cường sức đề kháng, giúp bạn duy trì sức sống để phòng ngừa bệnh tật.
Nó cũng có tác dụng đáng kể trong việc chống mệt mỏi. Hồng sâm có thể kích thích hệ thần kinh trung ương, tăng cường khả năng thích ứng của cơ thể với các áp lực khác nhau, giảm mệt mỏi.
Điều quan trọng hơn là chiết xuất hồng sâm có thể ức chế sự xảy ra của nhiều loại ung thư, đồng thời giảm độc tính và tác dụng phụ đối với hệ miễn dịch trong quá trình điều trị ung thư.
Về mặt phục hồi, hồng sâm cực kỳ hiệu quả, đặc biệt thích hợp cho những người ra mồ hôi nhiều, người vừa trải qua trọng bệnh hoặc ốm lâu ngày dẫn đến tổn thương khí huyết, giúp nhanh chóng phục hồi thể lực, thậm chí được dùng trong một số ca điều trị nguy kịch.
Nó còn có thể dưỡng phế và kiện tỳ, có hiệu quả tốt đối với chứng tiêu chảy kéo dài do tỳ vị hư hàn, đau dạ dày do lạnh, phù hợp với người thiếu khí huyết và có thể chất dương hư.
Về phương diện nam giới, hồng sâm thông qua việc giãn nở mạch máu ở cơ quan sinh sản, tăng cường chức năng cương dương, giúp ích cho các vấn đề như liệt dương và di tinh.
Cuối cùng, hồng sâm có thể trấn tĩnh tinh thần, giảm bớt các vấn đề mất ngủ, mộng mị, hay quên, cải thiện trí nhớ và khả năng học tập. Những người mệt mỏi về tinh thần và giảm trí nhớ cũng rất phù hợp.
Hồng sâm và nhân sâm khác nhau ở điểm nào?
Mặc dù cùng thuộc họ Ngũ gia bì, nhưng chúng rất khác nhau về màu sắc, phương pháp sản xuất và hiệu quả.
Đầu tiên, hồng sâm được xử lý đặc biệt như ngâm và hấp sấy, màu sắc có màu đỏ, kết cấu trong suốt và cứng. Nhân sâm là loại sâm sống không qua xử lý hoặc các loại khác, có màu trắng sữa hoặc vàng nhạt, trông tự nhiên và nguyên vẹn hơn.
Ngoài ra, việc sản xuất hồng sâm phức tạp hơn, bao gồm các bước cắt, hấp và sấy, điều này giúp tác dụng dược lý của nó trở nên ôn hòa hơn và cơ thể con người dễ hấp thụ hơn. Còn nhân sâm thông thường được phơi khô, giữ lại hương vị nguyên bản và hầu hết các chất dinh dưỡng.
Từ góc độ Đông y, hồng sâm thích hợp để ôn bổ dương khí, có tác dụng mạnh, chủ yếu dùng trị các triệu chứng suy nhược do khí hư như chân tay lạnh, mạch yếu… Nhân sâm có vị ngọt đắng, vai trò chính là dưỡng khí, ích tỳ phế, dưỡng huyết và an thần, chủ yếu trị các triệu chứng do thiếu hụt nguyên khí như sắc mặt nhợt nhạt, vã mồ hôi không dứt…
Có phải hồng sâm ở Hàn Quốc là tốt nhất không?
Thực tế, dược liệu ở các địa phương khác nhau chắc chắn có sự khác biệt. Điều này có nghĩa là hiệu quả của nhân sâm có thể kém đi nhiều tùy vào địa lý.
Tuy nhiên, xét từ vị trí địa lý, Hàn Quốc nằm ở phía nam Bán đảo Triều Tiên, đây không phải là vùng sinh trưởng tốt nhất của nhân sâm.
Xét từ góc độ vùng miền, vùng sinh trưởng tốt nhất của nhân sâm không liên quan đến Hàn Quốc.
Vậy tại sao sâm Cao Ly và hồng sâm của Hàn Quốc lại bán chạy như vậy? Thực tế, nguyên nhân phần lớn là do tiếp thị tốt. Trung Quốc là quốc gia phát hiện và sử dụng nhân sâm sớm nhất, từ thời cổ đại đã có các công thức thuốc về sâm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hồng sâm Cao Ly và hồng sâm Trung Quốc về cơ bản là nhất quán về thành phần hóa học và hoạt tính dược lý, chỉ có sự khác biệt về phương pháp chế biến. Ở vùng Đông Bắc – Trung Quốc, đặc biệt là dãy núi Trường Bạch, là nơi có thể trồng được nhân sâm tốt, là nơi xuất xứ của sâm chính tông.
Cách dùng Hồng sâm
Có nhiều cách:
- Thứ nhất, bạn có thể mang hồng sâm đến hiệu thuốc nghiền thành bột mịn và uống hàng ngày, tuy nhiên liều lượng cụ thể tốt nhất nên tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ là an toàn nhất.
- Ngoài ra, có thể thái lát mỏng, mỗi lần lấy 2-3 lát cho vào cốc, đổ nước sôi, đậy nắp đợi 5 phút rồi uống.
- Hồng sâm ngâm rượu cũng là một lựa chọn tốt, bạn có thể cho nguyên củ vào rượu trắng, lưu ý chọn rượu có nồng độ cao (từ 50-60 độ là tốt nhất).
- Bạn cũng có thể cho lát sâm vào bát sứ hoặc nồi hầm, thêm chút nước, đậy kín và hầm khoảng 40 phút rồi ăn.
- Nếu muốn sinh tân giải khát trực tiếp, bạn có thể ngậm lát sâm dưới lưỡi, nhưng do vị đắng của nó nên một số người khó chấp nhận.
- Vì hồng sâm hơi đắng và khó nuốt khi ăn trực tiếp, bạn có thể hầm cùng các nguyên liệu như chim bồ câu, cá, thịt nạc hoặc gà mái, không chỉ khử được vị đắng mà còn đạt được hiệu quả bổ dưỡng “một mũi tên trúng hai đích”.
Hồng sâm không chỉ đơn thuần là một sản phẩm từ nhân sâm, mà là kết tinh của quá trình chế biến khoa học giúp nâng tầm dược tính, mang lại sự cân bằng hoàn hảo cho huyết áp, miễn dịch và hệ thần kinh. Dù bạn sử dụng hồng sâm để bồi bổ sau bệnh, tăng cường sinh lực hay cải thiện trí nhớ, hãy luôn nhớ rằng: Giá trị của sâm nằm ở sự phù hợp và kiên trì. Đừng quá phụ thuộc vào những lời quảng cáo hào nhoáng về nguồn gốc, cái quan trọng là hàm lượng của các hoạt chất sinh học có trong sản phẩm.
