Nghiến răng khi ngủ không phải là tình trạng hiếm gặp xong khá nhiều người coi nhẹ tình trạng này. Bản chất đây là một biểu hiện của rối loạn chức năng răng miệng đồng thời phản ánh sự bất hòa và suy yếu của một số tạng phủ trong cơ thể. Cùng DUPOMA tìm lời giải cho những âm thanh kẽo kẹt phát ra từ miệng trong lúc ngủ.
1. Nghiến răng là gì?
Nghiến răng là một dạng biểu hiện của rối loạn chức năng răng miệng. Đây là hiện tượng hàm dưới thực hiện các chuyển động có nhịp điệu hoặc có xu hướng vận động mạnh, tạo ra lực nhai cường độ cao trong trạng thái vô thức.
Về mặt lâm sàng, đây là những cử động hàm không sinh lý của khớp thái dương hàm và răng trong khi ngủ.
Bình thường, chúng ta nhai khi tỉnh táo, hệ thống thần kinh cơ bắp sẽ có phản xạ bảo vệ giúp ta cảm nhận được vị trí nhai, tránh tự làm bị thương. Tuy nhiên, nghiến răng khi ngủ là hành động vô thức, lực nhai quá lớn dễ gây tổn thương răng, khớp thái dương hàm.
Hiện tượng nghiến răng khi ngủ ở trẻ nhỏ nếu thỉnh thoảng mới xảy ra thì có thể không phải là trạng thái bệnh lý. Tuy nhiên nếu tần suất dày đặc, thậm chí đêm nào cũng xảy ra thì cha mẹ cần đặc biệt lưu ý.
Nghiến răng kéo dài gây mòn răng, dẫn đến ê buốt, đau nhức, viêm chu nha, thậm chí mẻ hoặc gãy răng. Ngoài ra nghiến răng có thể khiến cơ nhai bất thường và ảnh hưởng đến sự phát triển của xương hàm mặt.
Hiện nay y học hiện đại chưa có kết luận chính xác về nguyên nhân gây nghiến răng nhưng có một số yếu tố được liệt kê có liên quan bao gồm:
- Căng thẳng tâm lý: Những người lo âu, trầm cảm, sợ hãi hoặc quá áp lực thường có tần suất nghiến răng cao hơn.
- Yếu tố di truyền: Một số nghiên cứu cho thấy nghiến răng có xu hướng di truyền, dù chưa có bằng chứng xác thực hoàn toàn.
- Yếu tố thần kinh: Nghiến răng được xem là một biểu hiện của rối loạn giấc ngủ, liên quan đến sự thay đổi bất thường của các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và norepinephrine.
- Các yếu tố toàn thân: Rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng nội tiết, nhiễm ký sinh trùng đường ruột cũng có thể là tác nhân.
- Một số quan điểm cho rằng nghiến răng là rối loạn có nguồn gốc từ thần kinh trung ương. Các bằng chứng hiện nay cho thấy nghiến răng khi ngủ chủ yếu xuất phát từ hoạt động của não bộ. Trước khi xảy ra cơn nghiến răng, não thường có những tín hiệu “thức nhẹ”, tim đập nhanh hơn, sau đó cơ hàm mới co siết.
- Tư thế ngủ và đường thở bị hẹp có thể khiến cơ hàm tăng hoạt động để giữ cho đường thở đường thông thoáng.
2. Quan niệm của Đông y về nghiến răng
Nghiến răng trong các y thư cổ thường được gọi bằng nhiều tên gọi khác như: Giới xỉ, Xỉ giới, Khiết xỉ, Thiết xỉ, Trảo nha…
Cũng giống như Tây y, Đông y cũng cho rằng có nhiều nguyên nhân dẫn đến Giới xỉ.
Sách 《诸病源候论 – Chư bệnh nguyên hậu luận》: Giới xỉ là khi ngủ răng nghiến vào nhau. Đây là do khí huyết hư, phong tà xâm nhập vào khoảng gân mạch của xương hàm. Do đó, khi ngủ hơi thở gấp mà tà khí động, co kéo gân mạch, khiến răng trên và dưới nghiến vào nhau phát ra tiếng.
Sách 《杂病源流犀烛 – Tạp bệnh nguyên lưu tê chúc》: Giới xỉ trong lúc ngủ, hàm trên và dưới mài vào nhau phát ra tiếng là do Vị nhiệt
Sách 《温热经纬•评余师愚疫病篇•二十八》: Lợi (nướu) thuộc kinh Dương minh, không thể đổ hoàn toàn cho tạng Can
Cuốn《小儿药证直诀•卷上•脉证治法 – Tiểu nhi dược chứng trực quyết》danh y Tiến Ất có viết: Quan sát giấc ngủ, nếu hơi thở trong miệng ấm, hoặc nằm sấp kèm theo nghiến răng đó là triệu chứng của Tâm nhiệt.
Có thể tạm thời tóm tắt phân chia
| Chứng/Nguyên nhân | Biểu hiện | Pháp điều trị | Phương điều trị |
| Ngoại cảm phong hàn | Nghiến răng lập cập
Sợ lạnh, đau đầu, đau người, không ra mồ hôi Chất lưỡi đỏ nhạt, rêu trắng mỏng Mạch phù khẩn |
Giải biểu, sơ phong tán hàn | Ma hoàng thang gia giảm |
| Tâm vị hỏa nhiệt | Nghiến răng khi ngủ
Khát nước muốn uống nước lạnh, nhanh đói, cồn cào hoặc ăn vào nôn ngay, miệng hôi, tâm phiền Chất lưỡi đỏ, rêu vàng, ít tân dịch Mạch hoạt sác |
Thanh vị tả hỏa | Thanh vị tán gia giảm |
| Thực tích (ăn uống tích trệ) | Nghiến răng khi ngủ
Đầy bụng, không muốn ăn, ăn không tiêu, mệt mỏi, đại tiện khó hoặc đau bụng tiêu chảy Chát lưỡi đỏ, rêu nhớt hơi vàng Mạch hoạt thực |
Tiêu thực đạo trệ, hòa trung | Bảo hòa hoàn gia giảm, Chỉ thực đạo trệ thang, |
| Hồi trùng (Nhiễm giun đũa) | Nghiến răng khi ngủ
Đau bụng quanh rốn, lúc đau lúc không, thích ăn đồ lạ, sắc mặt vàng, cơ nhão, lòng trắng mắt có chấm xanh, má có ban trắng |
Khu trùng an hồi | Ô mai hoàn gia giảm, Sử quân tử tán, Hóa trùng hoàn |
| Khí huyết lưỡng hư | Nghiến răng âm thấp khẽ
Sắc mặt trắng, môi lưỡi và móng tay chân nhợt, đầu chóng, hồi hộp, mệt mỏi, thiểu khí, ngại nói chuyện, Lưỡi bệu, chất lưỡi nhạt, rêu trắng mỏng Mạch tế ngược hoặc hư đại |
Ích khí dưỡng huyết | Bát trân thang gia các vị Tiêu đạo |
| Hư phong nội động | Nghiến răng liên tục
Chân tay máy động, hoặc co giật hoặc run rẩy, tê dại, đầu lắc lư. Sắc mặt tiểu tụy, gò má đỏ, ra mồ hôi trộm, ngũ tâm phiền nhiệt, họng khô miệng ráo, bồn chồn, ngủ hay gặp ác mộng Lưỡi ít rêu hoặc không có rêu Mạch trầm tế |
Tư âm, bổ can thận
Bình can tức phong |
Trấn can tức phong thang, Đại định phong châu thang |
| Nhiệt thịnh động phong | Nghiến răng rõ thành tiếng, hàm răng cắn chặt
Nếu nhiệt thịnh ở Can kinh: nhẹ thì đầu choáng váng, tâm thần bất an. Nặng thì co giật, miệng mắt méo, bán thân bất toại, hôn mê. Nếu nhiệt thịnh ở Dương minh khí phận:Sốt cao, khát nước muốn uống nước lạnh, ra nhiều mồ hôi Nếu nhiệt thịnh ở Vị: đầy chướng bụng, táo kết… Chất lưỡi đỏ, rêu vàng dày và khô Mạch hồng đại mà sác |
Bình can tức phong
Thanh nhiệt khí phận Thông phủ tả nhiệt |
Can nhiệt động phong: Linh dương câu đằng thang gia giảm, Chí bảo đan, Tử tuyết đan
Dương minh khí phận: Bạch hổ thang gia giảm Dương minh phủ: Lương cách tán, Đại thừ khí thang |
Một số phương pháp hỗ trợ giảm nghiến răng
Ấn huyệt trị liệu
Xoa bóp hoặc châm cứu vào huyệt Giáp Xa và huyệt Hạ Quan từ 10-15 phút mỗi lần. Cách này đặc biệt hiệu quả với người bị nghiến răng do nhiệt ở kinh Dương minh hoặc tích nhiệt ở Tâm – Vị. Cả hai huyệt này đều thuộc kinh Túc Dương minh Vị, có tác dụng giáng hỏa, tán phong thanh nhiệt, thông lạc.
Day ấn huyệt Dũng Tuyền: Dưới lòng bàn chân. Giúp dẫn hỏa đi xuống (giáng hỏa), an thần, giúp trẻ ngủ sâu hơn.
Nhĩ châm, sử dụng các hạt vương bất lưu hành để dán các điểm vùng tai điểm Thần môn, điểm Tâm, điểm Vị, điểm Dưới vỏ não. Phương pháp này giúp điều chỉnh hệ thần kinh thực vật, giảm hưng phấn vô thức khi ngủ.
Điều chỉnh tâm lý
Dân gian có câu “giận đến nghiến răng nghiến lợi” là có cơ sở y học. Nếu áp lực cuộc sống quá lớn, bạn cần học cách giải tỏa, thư giãn tinh thần, tránh tính toán chi li hay để cảm xúc dao động quá mức. Điều này giúp bình định “tâm hỏa”, từ đó làm giảm triệu chứng nghiến răng.
Thư giãn tinh thần: Tránh để trẻ xem phim ảnh kích động, chơi quá sức trước khi ngủ. “Tâm bình thì khí hòa”, thần kinh không bị ức chế sẽ giảm nghiến răng.
Một số món ăn bài thuốc
Để hạn chế tình trạng nghiến răng, người hay nghiến răng không nên ăn no trước ngủ 2-3 tiếng, hạn chế ăn đồ ngọt và nhiều dầu mỡ trước khi ngủ. Ngoài ra có thể bổ sung Canxi, Magie, vitamin D…
Mọt số món ăn có thể giảm bớt tình trạng nghiến răng bạn có thể áp dụng
Liên tử đăng tâm thảo thanh tâm thang:
- Nguyên liệu: Hạt sen 30g, Mạch môn 20g, Đăng tâm thảo 6g, thịt lợn nạc 250g.
- Cách làm: Cho nguyên liệu vào thố, thêm nước vừa đủ, chưng cách thủy 1.5 giờ, thêm gia vị vừa ăn.
- Công dụng: Kiện tỳ an thần, thanh tâm giáng hỏa. Thích hợp cho trẻ tâm hỏa vượng, hay bồn chồn, tâm trạng dao động
Sơn tra nhị nha tiêu tích ẩm
- Thành phần: Sơn tra (10g), Mạch nha sao (15g), Đạo nha sao (15g).
- Công dụng: Hỗ trợ tiêu hóa thức ăn đình trệ, làm sạch đường ruột, giảm áp lực lên kinh Vị (dạ dày), từ đó giảm kích thích gây nghiến răng.
Cháo Mạch môn Sa sâm
- Thành phần: Sa sâm (10g), Mạch môn (10g), Đậu ván trắng (15g), Hoài sơn (10g), gạo tẻ (50g).
- Công dụng: Dưỡng âm, thanh nhiệt, đặc biệt tốt cho người vừa nghiến răng vừa bị khô cổ, khát nước.
Nghiến răng không chỉ là thói quen mà còn phản ánh tình trạng sức khỏe tạng phủ. Bằng cách kết hợp ăn uống thanh đạm, massage huyệt đạo và giữ tinh thần thư thái, bạn có thể điều hòa khí huyết và sớm tìm lại giấc ngủ an lành, không tiếng động.
