Cảm mạo là căn bệnh “quốc dân” mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải, không phân biệt độ tuổi hay nghề nghiệp. Dù thường được xem là bệnh lành tính và có thể tự khỏi, nhưng những cơn hắt hơi, sổ mũi hay mệt mỏi kéo dài lại gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống, thậm chí dẫn đến những biến chứng khó lường. Vậy tại sao cơ thể chúng ta lại dễ “đổ bệnh” mỗi khi thời tiết thay đổi?
Dưới góc nhìn của Tây y, đó là sự tấn công của virus, vi khuẩn khi hệ miễn dịch suy yếu. Còn trong Đông y, cảm mạo lại là hệ quả của cuộc chiến giữa “chính khí” bên trong và “tà khí” bên ngoài. Bài viết này DUPOMA sẽ giúp bạn hiểu rõ căn nguyên của bệnh cảm mạo từ sự biến đổi khắc nghiệt của thời tiết bốn mùa đến những lỗ hổng trong phòng tuyến đề kháng của chính cơ thể chúng ta.
Đặc điểm của tác nhân gây bệnh Lục dâm
Phong (gió) là khí chủ đạo của mùa xuân, tuy nhiên bốn mùa đều có gió. Do đó, bệnh cảm mạo có thể xảy ra quanh năm, nhưng phổ biến nhất là vào mùa đông và mùa xuân.
Mỗi mùa trong năm lại có những đặc điểm khí hậu riêng biệt:
- Mùa xuân: Nhiều phong (gió).
- Mùa hạ: Nhiều thử nhiệt (nắng nóng).
- Trường hạ (khoảng thời gian giữa hạ và thu): Nhiều thấp (ẩm ướt).
- Mùa thu: Nhiều táo (khô hanh).
- Mùa đông: Nhiều hàn (lạnh lẽo).
Một trong những đặc điểm gây bệnh của phong tà là “Phong vi bách bệnh chi trưởng” (Gió là nguồn cơn đứng đầu của trăm bệnh). Với vai trò là tác nhân dẫn đường cho ngoại tà, phong tà thường kết hợp với các yếu tố ngoại tà khác để xâm nhập cơ thể, như: phong kết hợp với hàn, thử, thấp, táo hoặc nhiệt.
Thông thường, tùy theo mùa mà phong tà sẽ đi kèm với các loại khí tương ứng:
- Mùa đông: Thường gặp Phong hàn.
- Mùa xuân: Thường gặp Phong nhiệt (do khí hậu chuyển ấm).
- Mùa hạ: Thường kèm theo Thử nhiệt.
- Mùa mưa (giữa hạ và thu): Thường kèm theo Thấp tà.
- Mùa thu: Thường kèm theo Táo tà.
Nguyên nhân gây cảm mạo theo y học cổ truyền
Ngoại cảm tà khí hoặc dịch độc
Do bệnh tà truyền qua bì mao hoặc mũi miệng vào cơ thể, khiến Phế vệ mất điều hòa mà phát bệnh. Phong tà đứng đầu trong lục dâm, nhưng tùy từng thời tiết thì sẽ kết hợp với các tà khí khác nhau gây bệnh.
Như mùa đông phần nhiều là phong hàn, mùa xuân phần nhiều là phong nhiệt, mùa hạ phần nhiều là kết hợp với thử thấp, mùa thu đa phần kết hợp với táo tà, mùa mưa đa phần kết hợp với thấp tà.
Ngoài ra, trong bốn mùa còn có những hiện tượng khí hậu bất thường, như: xuân đáng lẽ ấm nhưng lại lạnh, đông đáng lẽ lạnh nhưng lại ấm, hạ đáng lẽ nóng nhưng lại rét, thu đáng lẽ mát nhưng lại nóng — đây gọi là “Phi kỳ thời nhi hữu kỳ khí” (thời tiết không đúng với quy luật của mùa). Sự thay đổi đột ngột và bất thường của nóng lạnh chính là nhân tố khiến phong tà kết hợp với thời khí xâm nhập cơ thể gây ra cảm mạo.
Ngoài các nguyên nhân đến từ tà khí thì dịch độc từ các loại virus, vi khuẩn cũng khiến cơ thể dễ bị mắc các triệu chứng cảm mạo hơn.
Chính khí hư nhược, Phế vệ công năng thất thường:
Do sinh hoạt không điều độ, nóng lạnh thất thường hoặc hư lao quá độ khiến cho tấu lý đóng không kín, Phế vệ điều tiết công năng thất thường ở ngoài vệ không cố biểu, ngoại tà dễ dàng xâm nhập vào cơ thể gây bệnh.
Người già thể chất suy kiệt hoặc tiên thiên bất túc, hậu thiên mất nuôi dưỡng, sau mắc bệnh nặng, bệnh lâu ngày làm cho chính khí suy yếu, tấu lý sơ hở, vệ biểu bất cố dễ để ngoại tà xâm nhập gây ra cảm mạo thể hư.
Mặt khác, có sự liên quan giữa tính chất của tà khí với đặc điểm của cơ thể, người dương hư dễ cảm phong hàn, người âm hư dễ cảm phong nhiệt, táo nhiệt, người đàm thấp thịnh dễ cảm ngoại thấp, người thấp nhiệt thịnh dễ cảm thụ thử thấp.
- Vị trí mắc bệnh của cảm mạo là ở Phế vệ, mà chủ yếu là ở vệ biểu.
- Phong tính nhẹ bốc lên trên nên “Thương vu phong giả, thượng tiêu thụ chi”. Phế nằm ở ngực thuộc thượng tiêu, chủ hô hấp, khai khiếu ra mũi, chủ tuyên phát túc giáng, ngoài hợp bì mao. Ngoại tà xâm nhập vào Phế vệ đầu tiên, vệ dương bị hãm, dinh vệ mất điều hòa, chính tà tranh chấp gây ra sợ lạnh, phát sốt, đau đầu, đau mỏi toàn thân. Phế mất tuyên phát và túc giáng nên tắc mũi, chảy nước mũi, ho, đau họng.
- Do cảm thụ thời tiết bốn mùa và tố chất bẩm sinh khác nhau nên triệu chứng lâm sàng biểu hiện có phong hàn, phong nhiệt và cùng với thử, thấp, táo, hư khác nhau, trong quá trình bị bệnh cũng có thể thấy hàn và nhiệt chuyển biến lẫn nhau
Nguyên nhân gây cảm mạo không chỉ đơn thuần đến từ các tác nhân bên ngoài như virus hay “phong tà, dịch độc” của thời tiết, mà then chốt còn nằm ở nội tại cơ thể. Khi “chính khí” vững vàng và công năng “Phế vệ” điều hòa, các tác nhân ngoại tà sẽ khó lòng xâm nhập.
Tài liệu tham khảo
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo Y học cổ truyền kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại – Bộ Y tế 2025
