Cuối năm là mùa lễ hội, việc mượn rượu trợ hứng để chung vui là điều khó tránh khỏi. Nhiều người uống đến mức say lịm, khó chịu mới thôi, để rồi ngày hôm sau phải chịu đựng sự hành hạ của cơn “dư tửu”, nhẹ thì mất một ngày, nặng thì vài ngày mới hồi phục trạng thái. Y học cổ truyền có phương pháp nào để giúp cho những người say rượu giảm bớt sự khó chiu? Cùng DUPOMA tìm lời giải nhé!
Cơ chế tác động của rượu
Khi rượu đi vào cơ thể, gan sẽ tiến hành chuyển hóa và phân giải. Các enzyme trong tế bào gan sẽ chuyển hóa cồn thành carbon dioxide và nước để đào thải ra ngoài. Nếu tốc độ nạp cồn nhanh hơn tốc độ phân giải của gan, nồng độ cồn trong máu sẽ tích tụ tăng cao, lúc này sẽ xuất hiện tình trạng chóng mặt, nói năng không lưu loát, thậm chí là “mất trí nhớ tạm thời”.
Tốc độ uống rượu cũng ảnh hưởng đến mức độ say. Do đó, uống chậm sẽ giúp gan có thêm thời gian để chuyển hóa, làm chậm sự xuất hiện của các triệu chứng đau đầu, nôn mửa.
Vì rượu có tính lợi tiểu khiến cơ thể mất nước, nên sau khi uống thường bị khô miệng, đau đầu do mất nước. Vì vậy, không nên uống cà phê hay các đồ uống lợi tiểu khác sau khi uống rượu để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước.
Rượu trong y học cổ truyền
Rượu vốn là vật tốt, sách《本草綱目 – Bản Thảo Cương Mục》có ghi: “Rượu là lộc trời ban. Rượu làm từ men khúc, uống ít thì hòa huyết hành khí, tráng thần chống lạnh, tiêu sầu trợ hứng.”
Về mặt dược dụng, rượu giúp thông kinh hoạt huyết, thư cân hoạt lạc, làm phụ liệu bào chế giúp dẫn thuốc (dẫn dược thế), có công hiệu dưỡng sinh bảo vệ sức khỏe.
Tuy nhiên, uống quá độ sẽ làm tổn thương tạng phủ. Cũng trong 《本草綱目 – Bản Thảo Cương Mục》, Lý Thời Trân cảnh báo: “Uống quá nhiều thì hại thần hao huyết, tổn vị vong tinh, sinh đàm động hỏa.”
Đông y nhìn nhận tính vị của rượu là Đại Nhiệt và Thấp Nhiệt. Trong các loại tà khí, sự kết hợp giữa “Thấp” (ẩm ướt) và “Nhiệt” (nóng) là phiền phức nhất, khó loại bỏ nhất.
- Hại Tỳ: Tỳ ghét nhất là Thấp. Khi thấp nhiệt vào người, Tỳ không vận hóa được thức ăn thành dinh dưỡng mà lại biến chúng thành Đàm thấp (rác thải). Đó là lý do những người hay uống rượu thường bụng to, người béo nhưng tinh thần luôn uể oải, mê muội.
- Hại Dạ Dày: Rượu nóng vào sẽ thiêu rụi tân dịch trong dạ dày, gây hỏa vượng, làm người bệnh luôn khát nước, thích uống đồ lạnh, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý ác tính. Chứng tiêu chảy sau khi uống rượu chính là phản ứng tự nhiên của cơ thể để đào thải thấp nhiệt ra ngoài.
Có thể thấy, uống rượu chừng mực thì ích lợi thân tâm, nhưng quá chén sẽ tổn thương Tỳ Vị. Tỳ hư thì mất chức năng vận hóa, thanh trọc hỗn loạn, làm trở trệ khí cơ, huyết hành không thông, mạch lạc ứ tắc. Thấp trọc cùng khí huyết tương bác tại Can, dẫn đến Can bị tổn thương mà sinh ra các bệnh lý về Can tạng
Đông y giải rượu thế nào?
Theo y văn, dược liệu chuyên biệt để giải rượu chỉ có vài vị như Cát hoa (hoa sắn dây), Chỉ cụ tử (hạt khúng khéng). Tuy nhiên, Đông y giải rượu không chỉ đơn thuần dựa vào các vị thuốc này mà dựa trên Biện chứng luận trị để đưa ra phương pháp phù hợp.
Theo 《景岳全書 – Cảnh Nhạc toàn thư》, danh y Trương Cảnh Nhạc cũng luận thuật chi tiết cách trị liệu cho từng trường hợp:
- Do “Tửu thấp” hại Tỳ: Gây đàm nghịch nôn mửa, ngực bụng đầy trướng, ăn kém. Dùng bài: Cát Hoa Giải Thành Thang, Vị Linh Thang, Ngũ Linh Tán.
- Do “Tửu nhiệt” thương Âm: Gây phát sốt, động huyết (chảy máu). Dùng bài: Hoàng Cầm Thược Dược Thang, Thanh Hóa Nhiễm, Tỉ Tân Nhiễm.
- Do chất rượu làm tổn thương tạng (gây tiêu chảy không ngừng):
- Nếu người trẻ khỏe: Dùng Ngũ Linh Tán, Vị Linh Thang để trừ thấp chỉ tả.
- Nếu do Thấp sinh Hàn, tiêu chảy làm tổn thương Âm, hại đến Mệnh môn khí: Bắt buộc phải dùng Vị Quan Tiễn, Ngũ Đức Hoàn hoặc Cửu Khí Đan.
Bài thuốc giải rượu đại diện nhất là Cát Hoa Giải Thành Thang của y gia Lý Đông Viên. Sách 《脾胃論 -Tỳ Vị Luận》 viết: “Cát Hoa Giải Thành Thang trị chứng ẩm tửu thái quá (uống quá nhiều), nôn mửa đàm nghịch, tâm thần phiền loạn, ngực hoành đầy trướng, tay chân run rẩy, ăn uống kém, tiểu tiện không lợi.”
- Thành phần: Thanh bì, Bạch truật, Trần bì, Nhân sâm, Phục linh, Trư linh, Trạch tả, Can khương, Thần khúc, Mộc hương, Bạch đậu khấu, Cát hoa, Sa nhân.
- Cơ chế: Thông qua hành khí lợi thủy, bổ hư hòa vị, tỉnh Tỳ để điều tiết chức năng tạng phủ, từ đó đạt hiệu quả giải rượu.
Ngoài ra một số lời khuyên hữu ích cho người uống nhiều rượu
- Uống nhiều nước lọc
- Nước mật ong: Pha một thìa mật ong với nước ấm để uống.
- Nước ép củ năng (Mã thầy): Lấy hơn 10 củ, rửa sạch, giã nát lấy nước uống. Cách này rất tốt cho người say các loại rượu mạnh như rượu cao lương.
- Bưởi: Cắt bưởi thành miếng, chấm đường ăn trực tiếp.
- Nước vỏ quýt tươi: Dùng 100g vỏ quýt tươi sắc với 500ml nước, thêm chút muối, uống thay trà. Mỗi lần 1 tách, cách 5 phút uống 1 lần, 3 lần sẽ hiệu quả.
- Nước cháo loãng: Cháo loãng chứa nhiều đường và Vitamin B1 giúp giải độc, tỉnh rượu; thêm đường trắng hiệu quả sẽ cao hơn.
- Nộm bắp cải: Lấy lõi bắp cải thái sợi, thêm chút đường và giấm, trộn đều để 3-5 phút rồi ăn.
- Canh đậu xanh: Dùng 100g đậu xanh nấu chín, ăn cả nước lẫn cái.
- Nước ép lê: Dùng 2-3 quả lê tươi, rửa sạch, ép lấy nước uống.
- Gừng tươi: Nếu bị buồn nôn, nôn mửa, hãy ngậm một lát gừng tươi trong miệng.
- Lựa chọn loại rượu chất lượng, rõ nguồn gốc, độ nhẹ
- Bấm huyệt
- Trước khi uống – Huyệt Quan Xung: Dùng móng tay bấm vào huyệt Quan Xung (vị trí: ở cạnh trong phía ngón út, cách góc móng tay ngón áp út khoảng 0,1 thốn). Việc kích thích huyệt này giúp thúc đẩy quá trình chuyển hóa nồng độ cồn, giảm nguy cơ bị say. Cách làm: Bấm giữ 10 giây rồi thả ra, lặp lại 5 lần rồi đổi tay. Ấn với lực vừa phải để cảm thấy hơi tê tức là được
- Sau khi uống – Huyệt Bách Hội: Nếu vẫn còn tỉnh táo, dùng ngón cái ấn nhẹ vào huyệt Bách Hội (vị trí: điểm giao giữa đường nối hai đỉnh vành tai và đường chính giữa đỉnh đầu). Huyệt này giúp tỉnh táo đầu óc, nâng cao tinh thần và hỗ trợ giải độc.
Cảnh báo một số cách giải rượu không nên áp dụng
- “Móc họng” để nôn (Cực kỳ nguy hiểm): Nhiều người dùng ngón tay kích thích cổ họng để nôn rượu ra. Tuy giúp tỉnh táo tức thời nhưng lại gây hại khôn lường:
- Hại dạ dày: Áp lực bụng tăng đột ngột dễ gây xuất huyết dạ dày, tổn thương cơ vòng tâm vị và rối loạn chức năng tiêu hóa.
- Hại thực quản: Axit dạ dày trào ngược khi nôn sẽ ăn mòn thực quản và niêm mạc miệng, dễ kích thích khởi phát đợt bệnh trào ngược ở những người đã có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản, lâu ngày có thể dẫn đến ung thư thực quản.
- Hại gan: Việc nôn giúp giảm triệu chứng say khiến bạn lầm tưởng mình đã tỉnh và tiếp tục uống thêm, dẫn đến lượng cồn thực tế vào máu tăng vọt, phá hủy tế bào gan nặng nề hơn.
- Dùng thuốc giải rượu không rõ nguồn gốc: Một số loại thuốc chứa chất lợi tiểu hoặc chất kích thích giúp tỉnh táo ảo nhưng lại làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể. Hãy dùng sản phẩm chính quy, an toàn.
- Uống trà đặc giải rượu: Trà đặc chứa nhiều Theophylline và Caffeine làm tim đập nhanh hơn, tạo áp lực cực lớn cho tim (“lửa cháy đổ thêm dầu”). Ngoài ra, trà làm rượu chưa kịp phân giải đã đi vào thận, gây tổn thương chức năng thận nghiêm trọng.
Những lưu ý để đảm bảo an toàn khi dùng rượu
Hãy ưu tiên rượu độ cồn thấp và kiểm soát liều lượng:
- Nam giới trưởng thành: Lượng cồn không quá 25g/ngày (tương đương 1 chai bia, hoặc nửa bình vang, hoặc 75ml rượu trắng 38°, hoặc 50ml rượu mạnh).
- Nữ giới trưởng thành: Lượng cồn không quá 15g/ngày (tương đương 450ml bia, hoặc 150ml vang, hoặc 50g rượu trắng 38°).
Đối tượng kiêng tuyệt đối: Phụ nữ mang thai (nguy cơ dị tật thai nhi, kém phát triển trí não), trẻ em và thanh thiếu niên (hại nội tạng, giảm trí nhớ, nguy cơ hôn mê). Người lái xe, vận hành máy móc, người dị ứng cồn hoặc mắc các bệnh lý như tăng mỡ máu, viêm tụy, bệnh gan, gút cũng không nên uống.
Lễ, Tết, bất cứ dịp nào tụ họp thì việc mượn rượu trợ hứng để chung vui là điều khó tránh khỏi. Nhiều người uống đến mức say lịm, khó chịu mới thôi, để rồi ngày hôm sau phải chịu đựng sự hành hạ của cơn “dư tửu”, nhẹ thì mất một ngày, nặng thì vài ngày mới hồi phục trạng thái. Dù có nhiều mẹo giải rượu, nhưng đừng vì thế mà “thử sức” quá đà.
