Bạn có đang có một kỳ kinh nguyệt “tốt” chuẩn mực không?

Kinh nguyệt không chỉ là hiện tượng sinh lý tự nhiên mà còn là “tấm gương” phản chiếu chân thực sức khỏe của phái đẹp. Bất kỳ sự thay đổi nhỏ nào của chu kỳ cũng có thể là lời cảnh báo sớm về những bất thường bên trong cơ thể. Vậy thế nào mới là một chu kỳ kinh nguyệt “tốt” và đạt chuẩn? Hãy cùng đối chiếu qua lăng kính của cả Đông y và Tây y để biết cách lắng nghe cơ thể mình lên tiếng.

Chu kỳ kinh nguyệt “tốt” dưới góc nhìn đông y

Trong Đông y, kinh nguyệt có một cái tên rất thơ là “Nguyệt tín” – nghĩa là “đúng hẹn”. Nó giống như mặt trăng, cứ đến tháng là lại tròn rồi khuyết một cách vô cùng đều đặn.

Theo Y học cổ truyền, phụ nữ lấy huyết làm chủ đạo. Quá trình hình thành kinh nguyệt và chu kỳ sinh lý là một cơ chế phức tạp, phụ thuộc vào sự sung mãn của Thận khí, sự ra đời của “Thiên quý”, sự phối hợp nhịp nhàng của Ngũ tạng và sự lưu thông của hai mạch Xung – Nhâm.

Quá trình hình thành kinh nguyệt

Sự hình thành kinh nguyệt bắt nguồn từ nguyên lý “thủy biến hóa theo huyết mà thành kinh nguyệt” và chịu sự chi phối của các cơ chế cốt lõi sau:

• Sự hưng thịnh của Thận khí và Thiên quý: Thận là gốc rễ của tiên thiên, nơi tàng trữ tinh khí. Khi người con gái đến khoảng 14 tuổi (nhị thất), Thận khí phát triển thịnh vượng, cơ thể sẽ sinh ra một loại vật chất đặc biệt gọi là Thiên quý . Thiên quý có tác dụng thúc đẩy sự trưởng thành của sinh dục, làm cho hai mạch Xung và Nhâm được thông suốt, dồi dào.
• Hoạt động của hai mạch Xung – Nhâm: Mạch Xung được ví là “bể chứa huyết” (huyết hải), nơi hội tụ các kinh mạch; trong khi đó, mạch Nhâm thống quản các mạch âm và làm chủ bào cung (tử cung). Hai mạch này nương tựa vào nhau, tiếp nhận tinh khí của Thận và huyết dịch từ ngũ tạng để đưa xuống tử cung.
• Sự điều phối đồng bộ của Ngũ tạng: Kinh nguyệt do huyết biến hóa thành, do đó quá trình sinh hóa và điều hành huyết đòi hỏi sự tham gia của ngũ tạng: Tâm chủ huyết, Can tàng huyết, Tỳ thống nhiếp huyết (sản sinh và giữ máu đi đúng trong mạch), và Thận tàng tinh chủ tủy (huyết do tinh tủy hóa ra). Dưới sự vận hành này, khí huyết dồi dào từ hậu thiên (Tỳ Vị) sẽ kết hợp với nguyên khí tiên thiên (Thận) tụ lại ở bào cung. Khi 5 tạng điều hòa, huyết mạch lưu thông trơn tru, làm cho “bể huyết” (mạch Xung) tràn đầy thì kinh huyết sẽ tự động bài tiết ra ngoài.

Đặc điểm của chu kỳ kinh nguyệt sinh lý

• Sự tương ứng với tự nhiên (Quy luật mặt trăng): Y học cổ truyền quan niệm nguyên khí của người phụ nữ ứng với mặt trăng (Thái âm) và sự lên xuống của thủy triều. Mặt trăng cứ 30 ngày (3 tuần) lại có một lần tròn khuyết, tạo nên sự dâng trào của thủy triều. Tương tự, bể huyết của phụ nữ khi được bồi đắp đến mức tràn đầy cũng tuân theo chu kỳ khoảng 30 ngày (hoặc 28 ngày) sẽ hành kinh một lần. Nhờ tính chất lặp lại đều đặn, chính xác và thường xuyên đúng hẹn như tuần trăng, hiện tượng này được gọi là “nguyệt kinh” hay “nguyệt tín” (chữ “tín” mang ý nghĩa giữ đúng hẹn).
• Cột mốc tuổi tác: Chu kỳ bắt đầu thiết lập vào năm 14 tuổi, lúc này hai mạch Xung – Nhâm thịnh vượng, kinh nguyệt đến đúng hẹn và cơ thể bắt đầu có khả năng mang thai sinh con. Kinh nguyệt kết thúc vào năm 49 tuổi (thất thất), khi mạch Nhâm hư, mạch Xung suy yếu và Thiên quý cạn kiệt, đánh dấu sự khép lại của thời kỳ sinh sản.
• Tính chất máu kinh và thời gian hành kinh: Ở phụ nữ khỏe mạnh bình thường, một chu kỳ chuẩn kéo dài 28 ngày, số ngày hành kinh kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Lượng máu kinh dao động trong khoảng 50 – 100ml, không quá nhiều cũng không quá ít. Đặc điểm sinh lý quan trọng của máu kinh khỏe mạnh là không đông vón cục, lúc đầu ra có màu đỏ nhạt, những ngày giữa sậm màu hơn và cuối kỳ lại nhạt dần.

Như vậy, có thể tổng kết lại một số nét đặc trưng của chu kỳ kinh nguyệt tiêu chuẩn theo Đông y gồm:

• Độ tuổi bắt đầu: Bé gái thường có kinh lần đầu vào khoảng 14 tuổi (13 -16 tuổi). Lúc này, cơ thể đã phát triển đủ độ chín, các mạch máu và năng lượng trong cơ thể lưu thông tốt, đánh dấu khả năng có thể mang thai.
• Vòng tuần hoàn (Chu kỳ): Đẹp nhất là cứ 28 ngày lại ghé thăm một lần. Dao động từ 22-35 ngày. Mỗi chu kỳ được mở đầu bằng ngày bắt đầu hành kinh và kết thúc bằng ngày bắt đầu của kỳ hành kinh sau.
• Số ngày và lượng máu: Mỗi lần “tới tháng” thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Lượng máu mất đi khoảng 50 – 100ml (không ồ ạt quá mức cũng không ít đến mức rỏ giọt).
• Màu sắc máu kinh: Máu kinh khỏe mạnh sẽ có màu đỏ hồng hoặc đỏ thẫm và không bị đông cục. Thông thường, ngày đầu tiên máu sẽ nhạt, những ngày giữa đậm màu hơn và nhạt dần khi sắp sạch kinh.
• Không đi kèm các biểu hiện khác như đau bụng, tiêu chảy, đau đầu, đau ngực, căng tức vú, đau lưng, dễ cáu gắt, nổi mụn…

Chu kỳ kinh nguyệt “tốt” dưới góc nhìn tây y

• Hiện tượng phóng noãn (Rụng trứng)
  • Hiện tượng này thường xảy ra vào khoảng thời điểm 13 đến 14 ngày trước khi bắt đầu kỳ kinh sau.
  • Khi nồng độ Estrogen trong máu đạt mức rất cao, nó sẽ tạo phản hồi dương tính lên tuyến yên, kích thích tuyến yên tiết ra một lượng lớn LH (tạo đỉnh LH). Sự gia tăng đột ngột của LH và FSH làm nang noãn chín căng phồng, vỡ ra và giải phóng noãn.
• Giai đoạn bài tiết (Giai đoạn Progesterone)
  • Hoạt động nội tiết: Sau khi rụng trứng, phần vỏ nang còn lại biến đổi thành hoàng thể và bắt đầu tiết ra lượng lớn Progesterone cùng với Estrogen.
  • Thay đổi ở tử cung: Progesterone tác động làm niêm mạc tử cung dày thêm (đạt 5-6mm), các tuyến trở nên dài, cong queo và tiết ra nhiều chất chứa glycogen (gọi là “sữa tử cung”). Các tiểu động mạch phát triển cuộn xoắn lại. Tất cả nhằm mục đích tạo một lớp niêm mạc giàu dinh dưỡng, sẵn sàng đón trứng đã thụ tinh vào làm tổ.
  • Thay đổi khác: Progesterone đối kháng với Estrogen, làm chất nhầy cổ tử cung trở nên đục, đặc quánh và bít kín cổ tử cung. Hormone này cũng làm tăng thân nhiệt cơ thể lên từ 0,3 – 0,5 độ C.

Một vòng kinh bình thường có rụng trứng bắt buộc phải có sự tụt giảm đột ngột của cả Estrogen và Progesterone mới dẫn đến hành kinh. Tuy nhiên, đối với tuổi dậy thì hoặc tiền mãn kinh, thường xuất hiện các vòng kinh không phóng noãn (không tạo hoàng thể, không có Progesterone). Ở những vòng kinh này, sự tụt giảm đơn thuần của lượng Estrogen cũng đủ để làm bong niêm mạc tử cung và gây ra hiện tượng hành kinh.

Như vậy Y học hiện đại nêu ra các đặc trưng cơ bản của một chu kỳ kinh tiêu chuẩn gồm

• Cách tính chu kỳ: Một chu kỳ được tính từ ngày đầu tiên bắt đầu thấy kinh của kỳ này cho đến ngày bắt đầu thấy kinh của kỳ kinh sau.
• Độ dài chu kỳ: Độ dài trung bình của một vòng kinh là khoảng 28 – 30 ngày. Tuy nhiên, độ dài này có thể dao động từ 22 đến 35 ngày và vẫn được coi là bình thường.
• Thời gian hành kinh: Số ngày hành kinh (thời gian chảy máu) kéo dài trung bình từ 3 đến 5 ngày.
• Số lượng máu kinh: Lượng huyết kinh mất đi trong một chu kỳ dao động khoảng 50 – 100 gam (hoặc lượng máu trung bình đo được khoảng 38,13 ± 24,76 ml). Máu kinh thường ra nhiều nhất vào ngày thứ nhất và ngày thứ hai.
• Tính chất của máu kinh: Máu kinh nguyệt bình thường là máu không đông, thường có màu đỏ sậm hoặc ngả về nâu sẫm trong những vòng kinh có phóng noãn. Máu kinh có mùi hơi nồng nhưng không tanh.
• Thành phần máu kinh: Gọi là máu kinh nhưng thực chất đây là một hỗn dịch máu không đông có chứa lẫn chất nhầy của tử cung, cổ tử cung, vòi trứng, các mảnh niêm mạc tử cung và các tế bào bong ra từ âm đạo.
• Không có hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS) hoặc chúng diễn ra mức độ rất nhẹ, không ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của phụ nữ. Hội chứng tiền kinh nguyệt là một loạt các triệu chứng về thể chất và cảm xúc mà hầu hết phụ nữ đều trải qua trong những ngày trước khi đến kỳ kinh nguyệt. Các triệu chứng khác nhau tùy từng người và có thể bao gồm thay đổi tâm trạng, cáu gắt, đầy hơi, đau vú, mệt mỏi và thay đổi khẩu vị. Mặc dù nguyên nhân chính xác của hội chứng tiền kinh nguyệt chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng sự dao động hormone trong chu kỳ kinh nguyệt thường được cho là đóng vai trò quan trọng.

Những đặc trưng của kỳ kinh nguyệt “tốt”

Về cơ bản đông y và tây y đều thống nhất nhau về những đặc trưng cơ bản của một kỳ kinh nguyệt tốt

• Có tính chu kỳ, đều hàng tháng
• Thời gian hành kinh 3-5 ngày
• Màu sắc: Máu kinh không đông cục, màu sắc thay đổi theo hành kinh, thuộc phổ màu đỏ.
• Lượng máu kinh dao động 50-100ml/kỳ.
• Mùi: nồng không tanh
• Không đi kèm các biểu hiện khác về sức khỏe như đau, thay đổi cảm xúc…

Kinh nguyệt là một đặc quyền, một món quà tạo hóa ban tặng nhưng đồng thời cũng là tiếng nói trung thực nhất của cơ thể phụ nữ. So sánh với những tiêu chí trên, hy vọng bạn đã có câu trả lời cho tình trạng sức khỏe của chính mình. Nếu kỳ kinh của bạn chưa thực sự “tốt”, đừng vội lo lắng. Việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, cân bằng lại công việc, nghỉ ngơi hợp lý và nhờ đến sự hỗ trợ của y khoa hoàn toàn có thể giúp bạn lấy lại nhịp độ sinh học. Quan tâm đến chu kỳ kinh nguyệt chính là cách thiết thực nhất để trân trọng sức khỏe và vẻ đẹp nữ tính của bản thân.

Chia sẻ bài viết này:

Tham vấn y khoa

Uông Mai